'Met de finish in zicht stop je niet meer als je lichaam protesteert'; hardlopers onderschatten kans op hitteberoerte

In dit artikel:

Omroep Gelderland onderzocht hoe hardlopers omgaan met het risico op oververhitting, naar aanleiding van de dood van redacteur Jesper Nijkamp (25) bijna een jaar geleden tijdens een halve marathon in Enschede. Jesper kreeg een hitteberoerte en overleed enkele dagen later; zijn zaak en een andere mogelijke hittegerelateerde dood in Leeuwarden maakten veel lopers alert en vormden de aanleiding voor een serie en de documentaire Oververhit.

Een hitteberoerte betekent dat de lichaamstemperatuur levensgevaarlijk stijgt (boven circa 40 °C), wat tot orgaanuitval en de dood kan leiden. Thermofysioloog Coen Bongers (Radboudumc/HAN) benadrukt dat het gevaar niet alleen van de buitentemperatuur afhangt, maar vooral van de warmte die het lichaam zelf produceert tijdens inspanning. Hoe harder je loopt, hoe meer warmte ontstaat; als die niet goed kan afvloeien — door hoge luchtvochtigheid, te veel kleding of andere omstandigheden — kan dat tot een hitteberoerte leiden. In Enschede was het tijdens Jespers race ongeveer 15 graden, maar de luchtvochtigheid was hoog, wat de afgifte van warmte bemoeilijkte.

Omroep Gelderland peilde bij verschillende evenementen de kennis en het gedrag van 396 hardlopers. Belangrijke uitkomsten:
- 98,2% weet dat oververhitting bij warm weer kan optreden (tegen 94% in een 2019 Rode Kruis-onderzoek).
- 72,7% is zich ervan bewust dat oververhitting ook bij lage temperaturen kan voorkomen (was 60% in 2019).
- 71,5% denkt dat zij zelf zeker of waarschijnlijk oververhit zouden kunnen raken.
- Slechts 32,6% houdt er altijd rekening mee dat ze kunnen oververhit raken; 58,3% alleen bij warm weer; 9,1% nooit.
De onderzoekers noemen de dataset met 396 deelnemers statistisch betrouwbaar (95% betrouwbaarheidsniveau) en vergelijken deels met het Mulier Instituut en het Rode Kruis-onderzoek van 2019.

Het onderzoek laat ook zien dat veel lopers signalen blijven negeren: ruim 40% geeft aan wel eens door te hebben gelopen bij misselijkheid, duizeligheid of een langdurig hoge hartslag — vooral door prestatiedruk en het wedstrijdelement. Sportpsycholoog Judith Upmeijer (Papendal) legt uit dat publieke aandacht, medelopers en trainingsschema’s de neiging versterken om lichamelijke waarschuwingen te onderschatten; het willen uitlopen of behalen van een tijd zet signalen van gevaar op de achtergrond. Dat is risicovol, omdat hitteberoertes opvallend vaak vlak voor of na de finish optreden. Voorbeelden uit de reportage zijn Djurre uit Doesburg, die een hitteberoerte kreeg vlak voor de finish van de Dam tot Damloop maar het kan navertellen, en Jesper, die even na de finish in Enschede instortte.

De reportage en enquête roepen op tot grotere aandacht voor oververhitting tijdens hardlopen, niet alleen bij hoge temperaturen: sneller lopen, vochtigheid, kledingkeuze en het vermogen om naar je lichaam te luisteren zijn cruciale factoren. De serie en documentaire Oververhit bieden verdere achtergrondinformatie en persoonlijke verhalen.